Εκπαιδευτικό Υλικό

Ο ακτιβισμός και τα Living Labs δεν αφορούν μόνο τη λύση προβλημάτων: δείχνουν στους μαθητές τι σημαίνει ενεργός Ευρωπαίος πολίτης. Πώς όμως ιδέες όπως η συνεργασία, ο αναστοχασμός, η δράση και η επανάληψη δυναμώνουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα; Η σύνδεση ίσως δεν είναι προφανής, μόλις όμως τη δεις δεν σου ξεφεύγει και καταλαβαίνεις γιατί η μεθοδολογία αυτή είναι σημαντική.

Πρώτον, το Living Lab απαιτεί από τους μαθητές να δράσουν με βάση κοινές αξίες. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα στηρίζεται στην αλληλεγγύη, στην ισότητα και στη δημοκρατία, και όταν οι μαθητές συνδημιουργούν μια λύση για την κοινότητά τους, εξασκούν ακριβώς αυτές τις αξίες. Η συμμετοχή σε ένα Living Lab χτίζει αίσθηση του ανήκειν («αυτό είναι το σχολείο μας»), την αλληλεγγύη («βοηθάμε όποιον το έχει ανάγκη») και δημοκρατική εμπιστοσύνη («αποφασίζουμε δίκαια και κρατάμε τις υποσχέσεις μας!»). Είναι μεγάλα λόγια, οι μαθητές όμως τα ζουν με μικρούς τρόπους: συμφωνώντας σε απλούς κανόνες για τη δοκιμή, μοιράζοντας τα εύσημα για το αποτέλεσμα και τηρώντας το χρονοδιάγραμμα ακόμη κι όταν δυσκολεύει.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο των Living Labs, ως σημείου συνάντησης του σχολικού ακτιβισμού με την εκπαίδευση στην ευρωπαϊκή ταυτότητα, είναι η σύνδεση των τοπικών to παγκόσμιων στόχων. Για παράδειγμα, ένα πρότζεκτ εξοικονόμησης νερού στο σχολείο συνδέεται άμεσα με τον ΣΒΑ 6 (Καθαρό νερό) και με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Οι μαθητές βλέπουν τη μικρή τους δράση ως κομμάτι ενός κινήματος που απλώνεται σε όλη την ήπειρο. Το σημαντικό εδώ είναι ο τρόπος που το βλέπεις: δεν ζητάμε από τους μαθητές να κάνουν περισσότερα, αλλά να συνειδητοποιήσουν ότι όσα κάνουν συνδέονται με στόχους πολύ μεγαλύτερους από το σχολείο τους.

Ταυτόχρονα, στην καρδιά του ευρωπαϊκού πνεύματος βρίσκεται η ιδέα της ενότητας μέσα στην πολυμορφία. Όταν δουλεύεις σε ένα Living Lab με ανθρώπους διαφορετικής προέλευσης, φαίνεται καθαρά ότι μοιράζεστε τους ίδιους στόχους. Η πολυμορφία όμως δεν αφορά μόνο την καταγωγή: αφορά και μαθητές διαφορετικών ηλικιών και τάξεων, μαθητές και εκπαιδευτικούς, μαθητές και ανθρώπους της κοινότητας. Αφορά ακόμη και την εναλλαγή των ρόλων μέσα στην ομάδα. Έτσι οι μαθητές ανακαλύπτουν μόνοι τους πώς η πολυμορφία προχωρά κάθε πείραμα, γιατί ο καθένας έχει κάτι να προσφέρει: μια ιδέα που ξέφυγε από τους άλλους, μια ειδική γνώση ή μια δεξιότητα που λείπει από την ομάδα, όπως η οργάνωση, η καθοδήγηση ή η έρευνα.   

Η έρευνα για τις συνεργασίες νέων και ενηλίκων δείχνει ότι, όταν οι ενήλικες μοιράζονται τη λήψη αποφάσεων με τους νέους, οι νέοι αποκτούν αυτοπεποίθηση, δεξιότητες και κίνητρο να προσφέρουν στην κοινότητά τους. Σε αυτές τις συνεργασίες οι νέοι δεν είναι «βοηθοί» στο περιθώριο, είναι συνυπεύθυνοι που ορίζουν τα προβλήματα και δουλεύουν πάνω στις λύσεις. Οι μελέτες δείχνουν ότι αυτή η προσέγγιση ενισχύει τις κοινωνικές δεξιότητες και τις δεξιότητες του πολίτη και βοηθά τους νέους να δουν τον εαυτό τους ως φορέα αλλαγής (Zeldin, Christens, & Powers, 2013). Η συμμετοχή σε ένα Living Lab δείχνει στους μαθητές τις ιδέες τους να παίρνουν μορφή και, ταυτόχρονα, ότι οι ενήλικες τις παίρνουν στα σοβαρά. Αυτό μπορεί να είναι μια εμπειρία που σου δίνει δύναμη! 

Η συμμετοχή σε ένα Living Lab χτίζει δεξιότητες ζωής, που κάνουν τον μαθητή καλύτερο μελλοντικό πολίτη. Οι μαθητές γίνονται ενεργοί πολίτες, περνώντας, για παράδειγμα, από την ανάγνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη δράση για την προστασία ευάλωτων μελών της κοινότητάς τους, ή από την ανάγνωση για την Πράσινη Συμφωνία στη δράση για το περιβάλλον. Αναπτύσσουν δεξιότητες του πολίτη, δηλαδή μαθαίνουν πώς λειτουργούν τα δημοκρατικά συστήματα, συνεργαζόμενοι με την τοπική αυτοδιοίκηση ή με τα όργανα του σχολείου για να αλλάξουν πράγματα προς το καλύτερο.

Τέλος, οι μαθητές αναπτύσσουν την αίσθηση ότι μπορούν να δράσουν: μια αυτοπεποίθηση που έρχεται όταν αναλαμβάνεις τη δύναμη και τις ευθύνες σου ως μελλοντικός πολίτης. Μέσα από πολλούς μικρούς κύκλους, αυτή η εμπειρία («μπορώ να δράσω και αυτό μετράει!») μένει. Αλλάζει το πώς νιώθουν οι μαθητές για το σχολείο, την πόλη και τη χώρα τους. Χτίζει επίσης συνήθειες που κρατούν και είναι χρήσιμες στην κοινωνία: ακούω πριν μιλήσω, δείχνω σεβασμό ακόμη κι όταν διαφωνώ, χρησιμοποιώ στοιχεία, εξηγώ τους λόγους μου και προσαρμόζομαι όταν εμφανίζονται νέες πληροφορίες. Αυτές ακριβώς τις συνήθειες χρειάζονται οι δυνατές δημοκρατίες από τους πολίτες τους (UNESCO, 2021).