Εκπαιδευτικό Υλικό

Ένα ισχυρό έργο ακολουθεί έναν απλό κύκλο: όραμα → δράση → αντίκτυπος → διατήρηση → (ξαναρχίζουμε!). Όραμα σημαίνει να δηλώνουμε με σαφήνεια τι θα βελτιωθεί αν το έργο πετύχει, όπως «Οι διάδρομοί μας θα είναι πιο ήσυχοι και φιλικοί» ή «Τα απορρίμματα τροφίμων κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού θα μειωθούν κατά ένα τρίτο». Η δράση είναι το σύνολο των συγκεκριμένων βημάτων, ένα σύντομο πιλοτικό πρόγραμμα και ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα. Ο αντίκτυπος είναι ο τρόπος με τον οποίο θα γνωρίζετε αν η αλλαγή συνέβη πραγματικά και για ποιον. Για παράδειγμα, μια μίνι-έρευνα τριών ερωτήσεων, μια απλή καταμέτρηση των απορριμμάτων που συλλέχθηκαν ή μια φωτογραφία πριν και μετά από μια γωνιά ανάγνωσης. Η διατήρηση είναι το βήμα που πολλές ομάδες ξεχνούν (Wiggins & McTighe, 2005; UNESCO, 2021): 

• Πώς θα συνεχιστεί αυτό όταν ο αρχικός ενθουσιασμός ξεθωριάσει; 

• Ποιος θα είναι υπεύθυνος στην επόμενη θητεία; 

• Θα ενημερωθούν οι κανόνες ή οι ρουτίνες ώστε η αλλαγή να διαρκέσει; 

Για να το κάνουν αυτό σωστά, οι ομάδες μαθαίνουν να ορίζουν κριτήρια επιτυχίας με απλή γλώσσα. Ένα κριτήριο επιτυχίας μπορεί να είναι «Τουλάχιστον το 80% των τάξεων αναφέρουν χαμηλότερο θόρυβο κατά τη διάρκεια της αλλαγής», ή «Το ράφι με τα τρόφιμα ανανεώνεται με ασφάλεια και τάξη κάθε μέρα για δύο εβδομάδες». Απλοί έλεγχοι αναφοράς (ένας έλεγχος στην αρχή του κύκλου) και έλεγχοι παρακολούθησης (στο τέλος του κύκλου) σας βοηθούν να αποφύγετε τις εικασίες: για παράδειγμα, αν μετρήσετε τα σκουπίδια για δύο ημέρες πριν τον καθαρισμό και δύο ημέρες μετά, μπορείτε να πείτε με μεγαλύτερη σιγουριά αν η αλλαγή είναι πραγματική. Τα στοιχεία δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκα, απλώς πρέπει να είναι ειλικρινή και επαναλήψιμα. Με την πάροδο του χρόνου, η εκμάθηση της συλλογής μικρών στοιχείων καλλιεργεί την κριτική σκέψη και καθιστά τις προτάσεις σας για δράση πιο πειστικές για τους διευθυντές των σχολείων και τις οικογένειες (UNESCO, 2021).

Τα έργα διαρκούν επίσης όταν είναι ρεαλιστικά, σχεδιασμένα με σαφείς ρόλους και σύμφωνα με τον διαθέσιμο χρόνο και τους πόρους. Συγκεκριμένα, η σημασία των σαφών ρόλων μπορεί να διαπιστωθεί σε έρευνες σχετικά με τη συνεργασία νέων και ενηλίκων, οι οποίες δείχνουν ότι όταν οι ενήλικες μοιράζονται την ευθύνη, προσφέρουν πραγματικούς ρόλους και λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις απόψεις των μαθητών, οι νέοι αναπτύσσουν δεξιότητες για να γίνουν καλύτεροι πολίτες, αλλά επίσης παραμένουν στα έργα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (Zeldin et al., 2013). Μπορείτε να δημιουργήσετε μια εκ περιτροπής «Πράσινη Ομάδα» για τη διαχείριση των σταθμών ανακύκλωσης ή μια «Ομάδα Καλοσύνης» για την καθοδήγηση των νέων μαθητών. Η μετατροπή των εργασιών του έργου σε ρουτίνα (για παράδειγμα, κάθε Παρασκευή στην τελευταία ώρα ή τα πρώτα δέκα λεπτά μετά το μεσημεριανό γεύμα) διατηρεί το έργο σε λειτουργία (UNESCO, 2021; Συμβούλιο της Ευρώπης, 2018).

Τέλος, είναι σημαντικό να αναστοχαστούμε όχι μόνο για τα αποτελέσματα αλλά και για τη μάθηση. Μην ξεχνάτε ποτέ να ρωτάτε «Τι λειτούργησε και γιατί;», «Τι μας εξέπληξε;» και «Τι θα βελτιώσουμε την επόμενη φορά;». Έρευνες σχετικά με τη κοινωνικο-συναισθηματική μάθηση διαπιστώνουν ότι τα έργα με δομημένο αναστοχασμό παράγουν καλύτερα αποτελέσματα σε όλα τα μαθήματα (Durlak et al., 2011). 

Εν ολίγοις, η βιώσιμη αλλαγή πηγάζει από τον προσεκτικό σχεδιασμό, τη συνεργασία με σεβασμό, τα αποδεικτικά στοιχεία που μπορείτε να παρουσιάσετε και τις απλές ρουτίνες για την προώθηση του έργου. Αυτά είναι τα ίδια συστατικά που καθιστούν τη δημοκρατία αξιόπιστη σε οποιαδήποτε κλίμακα, από μια τάξη έως μια ήπειρο (UNESCO, 2021; Συμβούλιο της Ευρώπης, 2018; Ηνωμένα Έθνη, 2015).

Σχήμα 6: Ο κύκλος της αλλαγής.