Εκπαιδευτικό Υλικό

Ασφάλεια, ηθική και ένταξη: αυτές οι τρεις λέξεις δεν είναι αόριστες έννοιες, αλλά πρακτικοί κανόνες που πρέπει να καθοδηγούν κάθε προσπάθεια κοινωνικού ακτιβισμού.

Πρώτον, η ασφάλεια. 

Πρέπει πάντα να είμαστε προσεκτικοί, ώστε οι ενέργειές μας που αποσκοπούν να βοηθήσουν να μην καταλήξουν ποτέ να βλάψουν. Ο ηθικός ακτιβισμός έχει να κάνει με την ειλικρίνεια (να μην λέμε ποτέ ψέματα ή ανακριβή πράγματα), τη διακριτικότητα (να ζητάμε άδεια πριν μοιραστούμε την εικόνα ή ακόμα και τα λόγια κάποιου) και την ασφάλεια (να προσέχουμε ποιες πληροφορίες αποκαλύπτουμε στο διαδίκτυο). Στην Ευρώπη, η προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων είναι σημαντική και, ως εκ τούτου, οι κανόνες πρέπει να είναι αυστηροί: ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) εξηγεί πώς πρέπει να χειριζόμαστε τα προσωπικά δεδομένα (όπως ονόματα, φωτογραφίες ή στοιχεία επικοινωνίας), με ποιους τρόπους πρέπει να τα συλλέγουμε, να τα αποθηκεύουμε και να τα μοιραζόμαστε (Ευρωπαϊκή Ένωση, 2016). Για τους μαθητές, αυτό μεταφράζεται σε απλούς αλλά υποχρεωτικούς κανόνες, όπως το να ρωτάτε πάντα πριν τραβήξετε και δημοσιεύσετε μια φωτογραφία, να χρησιμοποιείτε πάντα τα μικρά ονόματα ή τους ρόλους αντί για τα πλήρη ονόματα αν το προτιμά ο δάσκαλός σας, να διατηρείτε πάντα τα στοιχεία επικοινωνίας ιδιωτικά και να συμβουλεύεστε πάντα έναν δάσκαλο πριν δημοσιεύσετε οτιδήποτε αφορά τους συμμαθητές σας. Αυτά τα βήματα προστατεύουν τους φίλους σας και προστατεύουν επίσης εσάς, και αν τα εφαρμόζετε αρκετά συχνά, γίνονται συνήθειες που είναι υγιείς για εσάς. Σκεφτείτε το σαν προσωπική υγιεινή… αλλά για τα δεδομένα!

Στη συνέχεια, η ηθική. 

Αυτή είναι μια μεγάλη λέξη που περιγράφει τους κανόνες ενός ατόμου για τη συμπεριφορά του προς τους άλλους: τι θεωρεί σωστό και τι θεωρεί λάθος. Είναι σημαντικό ότι η ηθική περιλαμβάνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε σε άτομα που είναι άγνωστα ή που διαφωνούν μαζί μας. Μια δραστηριότητητα βασισμένη στην ηθική είναι καλύτερη και ισχυρότερη, όχι μόνο επειδή οι ακτιβιστές ακολουθούν το ιδανικό της καλής δημοκρατικής συμπεριφοράς (η αφηρημένη πλευρά), αλλά και επειδή ακούνε με σεβασμό τους άλλους (η πρακτική πλευρά), και η ακρόαση τους βοηθά να ανακαλύψουν λύσεις που είναι ρεαλιστικές και που μπορούν να γίνουν αποδεκτές από τον κόσμο (Συμβούλιο της Ευρώπης, 2018; UNESCO, 2021). 

Για παράδειγμα, αν θέλετε να μειώσετε τον θόρυβο στους διαδρόμους, βοηθά να ρωτήσετε γιατί συμβαίνει ο θόρυβος πριν προτείνετε λύσεις. Μήπως οι μαθητές καθυστερούν στους διαδρόμους αντί να βγαίνουν στην αυλή; Υπάρχει συνωστισμός από όλους τους μαθητές που προσπαθούν να βγουν ταυτόχρονα; Φωνάζουν οι μαθητές επειδή αισθάνονται καταπιεσμένοι στην τάξη; Οι ίδιοι ηθικοί κανόνες ισχύουν και στο διαδίκτυο. Χρησιμοποιήστε ευγενική γλώσσα, αποφύγετε τις προσωπικές επιθέσεις και, όταν χρησιμοποιείτε τις ιδέες κάποιου άλλου, αναγνωρίστε την πνευματική ιδιοκτησία του. 

Και τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό, είναι η ένταξη. 

Θεωρητικά, αυτό σημαίνει ότι όλοι ανήκουν και όλοι μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά. Στην πράξη, σημαίνει να σχεδιάζετε έργα έτσι ώστε μαθητές με διαφορετικά δυνατά σημεία να μπορούν να συνεισφέρουν. Κάποιοι μπορεί να προτιμούν το γράψιμο, το σχέδιο ή την ηχογράφηση ενώ άλλοι απολαμβάνουν να επικοινωνούν με ανθρώπους, να οργανώνουν υλικά ή να παρουσιάζουν και άλλοι απολαμβάνουν να ηγούνται της ομάδας και να φροντίζουν προβλήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια του έργου. 

Γενικά, οι καλές ομάδες σχεδιάζουν τους ρόλους έτσι ώστε να αξιοποιούνται τα ταλέντα του καθενός και να μην παραγκωνίζεται κανείς. Η ένταξη σημαίνει επίσης να σκεφτόμαστε ποιος ωφελείται πρώτος από οποιαδήποτε αλλαγή. Αν το σχολείο σας φυτεύει δέντρα που προσφέρουν σκιά, ίσως είναι δίκαιο να ξεκινήσετε από τους πιο ζεστούς, λιγότερο άνετους χώρους και όχι από τους ήδη άνετους. Όταν αλλάζετε τα πράγματα προς το καλύτερο σε ένα σχολείο, βοηθάει αυτό κάποιες τάξεις περισσότερο από άλλες; Κάποια μαθήματα περισσότερο από άλλα; 

Τέλος, ένταξη σημαίνει επίσης ότι οι ακτιβιστές πρέπει να προσέχουν να μην αποκλείσουν κάποιον κατά λάθος! Αν μια αφίσα για την καλοσύνη χρησιμοποιεί πολύ μικρά γράμματα και χρώματα που δεν διακρίνονται μεταξύ τους, ορισμένοι συμμαθητές μπορεί να μην μπορούν να τη διαβάσουν εύκολα. Αν το ράφι για την κοινή χρήση τροφίμων είναι τοποθετημένο αρκετά ψηλά, το ακτιβιστικό σας έργο κατά της σπατάλης τροφίμων μπορεί να καταλήξει να αποκλείει μαθητές που χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο, αντί να τους καλωσορίζει όλους!

Αν όλοι αυτοί οι κανόνες σας φαίνονται περίπλοκοι, θυμηθείτε ότι για να ασκήσετε κοινωνικό ακτιβισμό με ασφάλεια, ηθικά και χωρίς αποκλεισμούς, πρέπει να θυμάστε μόνο τρεις απλούς κανόνες: (α) ρωτήστε πρώτα, (β) να είστε ευγενικοί, (γ) εξασφαλίστε την συμμετοχή όλων.

Εικόνα 3: Το δίχτυ ασφαλείας του κοινωνικού ακτιβισμού.