Εκπαιδευτικό Υλικό

Κι εσύ είσαι Ευρώπη! Η σχέση μεταξύ των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) και της ευρωπαϊκής ταυτότητας

Τι σχέση έχει η σωτηρία του κόσμου με το σχολείο; Πολύ μεγάλη.

Όλο και περισσότεροι νέοι στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο συνειδητοποιούν ότι οι επιλογές, οι ιδέες και οι πράξεις τους θα επηρεάσουν επίσης το μέλλον του πλανήτη. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι ενήλικες και οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να είναι οι μόνοι που θα αντιμετωπίσουν επείγοντα παγκόσμια ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, η φτώχεια, η ανισότητα και η περιβαλλοντική καταστροφή. Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) αποκτούν σημασία σε αυτό το πλαίσιο (ΟΗΕ 2015).

Οι 17 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs), που υιοθέτησαν τα Ηνωμένα Έθνη το 2015, δίνουν σε όλους έναν κοινό στόχο: να εργαστούμε για έναν πιο βιώσιμο, δίκαιο και ειρηνικό κόσμο έως το 2030. Αφορούν μεγάλα προβλήματα που επηρεάζουν ολόκληρο τον κόσμο, όπως η φτώχεια, η πείνα, η πρόσβαση στην εκπαίδευση, το καθαρό νερό, η ισότητα των φύλων, η υπεύθυνη κατανάλωση, η δράση για το κλίμα και η συνεργασία με άλλες χώρες. Αυτοί οι στόχοι δεν είναι μακρινές πολιτικές ιδέες. Έχουν άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των νέων σήμερα και στο μέλλον. Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης παρουσιάζονται στο Σχήμα 1.

Σχήμα 1: Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (Πηγή: ΟΗΕ https://unis.unvienna.org/unis/en/topics/sustainable_development_goals.html)

Οι ΣΒΑ καλύπτουν πολλούς διαφορετικούς τομείς, αλλά μπορούν να χωριστούν σε μερικές κύριες ομάδες. Ορισμένες από αυτές τις ομάδες εστιάζουν στην κοινωνική δικαιοσύνη και την ισότητα, όπως η εξάλειψη της φτώχειας, η βελτίωση της εκπαίδευσης, η μείωση των ανισοτήτων και η προώθηση της ισότητας των φύλων. Μερικοί άνθρωποι ενδιαφέρονται για το περιβάλλον, θέλουν να προστατεύσουν τα οικοσυστήματα, να αναλάβουν δράση για την κλιματική αλλαγή και να διασφαλίσουν την ύπαρξη καθαρού νερού. Μια τρίτη ομάδα ασχολείται με την οικονομική και κοινοτική ανάπτυξη, η οποία περιλαμβάνει θέματα όπως προσιτή ενέργεια, αξιοπρεπείς και καλές θέσεις εργασίας, νέες ιδέες, φιλικές προς το περιβάλλον πόλεις με λύσεις βασισμένες στη φύση και υπεύθυνη κατανάλωση. Τέλος, η συνεργασία και η δημιουργία εταιρικών σχέσεων είναι σημαντικές, επειδή οι άνθρωποι και οι χώρες δεν μπορούν να επιφέρουν μακροπρόθεσμες αλλαγές μόνοι τους. 

Γιατί αυτό έχει σημασία για τους μαθητές; Οι ΣΒΑ είναι σημαντικοί επειδή αφορούν τον κόσμο στον οποίο θα ζήσουν και θα αλλάξουν οι νέοι. Οι μαθητές μαθαίνουν για αυτούς ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τα παγκόσμια ζητήματα, να αναλογιστούν τη δική τους ευθύνη και να δουν ότι ακόμη και οι μικρές πράξεις μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.

Αυτό αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος του τι σημαίνει να είσαι Ευρωπαίος. Η σημαία και ο ύμνος δεν είναι τα μόνα στοιχεία που συμβολίζουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Αυτή βασίζεται επίσης σε αξίες όπως η αλληλεγγύη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία, η πολυμορφία και η βιωσιμότητα. Αυτές οι αξίες δεν είναι απλώς ιδέες, αλλά αντανακλώνται στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι κάνουν επιλογές και ζουν στις κοινότητές τους (Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2014, Erasmus+ & Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, 2024).

Αλληλεγγύη σημαίνει να βοηθάμε ο ένας τον άλλον και να φροντίζουμε ώστε κανείς να μην μένει πίσω. Αυτό μπορεί να συμβεί σε πολλά επίπεδα, από τη συνεργασία των ευρωπαϊκών χωρών μέχρι μικρές πράξεις που κάνουν οι άνθρωποι στο σχολείο ή στις τοπικές κοινότητες, όπως το να βοηθούν τους άλλους, να αντιτίθενται στον αποκλεισμό ή να φροντίζουν ώστε όλοι να μπορούν να συμμετέχουν (Ευρωπαϊκό Κέντρο Διαχείρισης Πολιτικής Ανάπτυξης, 2023).

Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι τα βασικά δικαιώματα και οι ελευθερίες που έχει ο καθένας, ανεξάρτητα από την εθνικότητα, το φύλο, τη θρησκεία ή το κοινωνικό του υπόβαθρο. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα στην εκπαίδευση, το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, στην ίση μεταχείριση και το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή [Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1948)]. Μία από τις βασικές αρχές πίσω από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δημοκρατία σημαίνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να εκφράζουν τις απόψεις τους και να συμμετέχουν στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους. Οι μαθητές μπορούν ήδη να δουν τη δημοκρατία σε δράση στις σχολικές τους κοινότητες, στα μαθητικά συμβούλια, στις συζητήσεις και όταν λαμβάνουν αποφάσεις όλοι μαζί. Η δημοκρατία δεν είναι μόνο η ψηφοφορία, αλλά έχει επίσης να κάνει με την υπευθυνότητα, τη συμμετοχή και τον σεβασμό προς τους άλλους.

Μια άλλη σημαντική ευρωπαϊκή αξία είναι η πολυμορφία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελείται από πολλές χώρες, πολιτισμούς και γλώσσες, αλλά η βασική της αρχή είναι η «ενότητα στην πολυμορφία». Αυτό σημαίνει ότι το να είσαι διαφορετικός δεν είναι κάτι κακό, αλλά κάτι καλό.  Η γνωριμία με τους άλλους  και η ανοιχτή στάση απέναντι σε διαφορετικές απόψεις κάνουν την Ευρώπη έναν πιο συνδεδεμένο και φιλόξενο τόπο. 

Οι ΣΒΑ και οι ευρωπαϊκές αξίες λειτουργούν αρμονικά και αλληλοενισχύονται. Για παράδειγμα, ο ΣΒΑ 4: Ποιοτική Εκπαίδευση βασίζεται στην ευρωπαϊκή αρχή των ίσων ευκαιριών. Ο ΣΒΑ 5: Ισότητα των Φύλων υποστηρίζει την ιδέα ότι όλοι πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και να έχουν τα ίδια δικαιώματα. Ο ΣΒΑ 13: Δράση για το Κλίμα συνδέεται στενά με την υπόσχεση της Ευρώπης να είναι φιλική προς το περιβάλλον και υπεύθυνη όσον αφορά την κλιματική αλλαγή (Oxfam 2016, New Line Inst. 2024., Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2025). Ο ΣΒΑ 16: Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Ισχυροί Θεσμοί δείχνει πόσο σημαντικά είναι η δημοκρατία, η ειρήνη και το κράτος δικαίου στην Ευρώπη.

Η προσπάθεια για την επίτευξη των ΣΒΑ αποτελεί επίσης έναν τρόπο για τους μαθητές να εφαρμόσουν τις ευρωπαϊκές αξίες στην πράξη. Με αυτόν τον τρόπο, η ενεργός συμμετοχή στην αειφορία, την ισότητα και την κοινοτική ζωή αποτελεί επίσης έναν τρόπο να είναι κανείς Ευρωπαίος πολίτης.

Οι νέοι χρειάζονται πολλές διαφορετικές δεξιότητες και στάσεις για να το πετύχουν αυτό. Μερικές από αυτές είναι: να είναι ενεργοί πολίτες, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να σκέφτονται δημοκρατικά, να συνεργάζονται, να είναι υπεύθυνοι για το περιβάλλον, να σκέφτονται το μέλλον, να έχουν επίγνωση του κόσμου, να είναι ευαίσθητοι σε άλλες κουλτούρες, να γνωρίζουν τη βιωσιμότητα, να σκέφτονται συστημικά και να λαμβάνουν αποφάσεις με βάση κοινές αξίες. Αυτές οι «υπερδυνάμεις» δεν είναι ειδικές δεξιότητες. Μπορείτε να μάθετε, να συνεργαστείτε και να αναλάβετε δράση για να βελτιώσετε αυτές τις δεξιότητες.

Οι μαθητές μπορούν να συμμετάσχουν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Τα σχολεία μπορούν να οργανώσουν εκδηλώσεις για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη βιωσιμότητα και τη διαφορετικότητα, όπως εκστρατείες εξοικονόμησης ενέργειας, διαχωρισμό απορριμμάτων, κοινοτικούς κήπους ή δημιουργικά έργα όπως αφίσες, podcasts ή παραστάσεις. Οι μαθητές μπορούν επίσης να συμμετάσχουν σε διεθνή προγράμματα όπως το Erasmus+ ή το eTwinning, όπου μπορούν να μοιραστούν ιδέες και εμπειρίες με άλλους νέους από όλο τον κόσμο.

Το πιο σημαντικό μήνυμα που πρέπει να θυμάστε είναι ότι οι νέοι κάνουν τη διαφορά, όσο μικροί κι αν είναι. Οι ΣΒΑ δεν είναι απλώς στόχοι για πολιτικούς και οργανισμούς σε όλο τον κόσμο. Δίνουν επίσης στους μαθητές την ευκαιρία να μάθουν, να συμμετάσχουν και να κάνουν κάτι. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα δεν είναι μόνο το παρελθόν. Αφορά επίσης το μέλλον και τις αξίες με τις οποίες οι νέοι επιλέγουν να ζουν.

Οι μαθητές συμβάλλουν ήδη στο να γίνει η Ευρώπη πιο βιώσιμη και φιλόξενη, σκεπτόμενοι κριτικά, ενεργώντας υπεύθυνα και συμμετέχοντας στις κοινότητές τους.