Öğrenme materyali

Yaşayan Laboratuvar (Living Lab), gerçek hayattaki sorunları, o sorunları her gün yaşayan insanlarla birlikte çözme yöntemidir. Fikirleri uzakta, sadece kağıt üzerinde üretmek yerine; öğrencileri, öğretmenleri, aileleri, yerel uzmanları ve karar vericileri bir araya getirerek çözümleri birlikte üretmeyi ve gerçek yaşam alanlarında denemeyi amaçlar. Bu alanlar; okul bahçeniz, kantininiz, servis durağınız ya da yaşadığınız sokak olabilir.Bu süreci tekrarlanan basit bir döngü gibi düşünebilirsiniz:
İhtiyacı keşfetmek, bir fikir geliştirmek, küçük bir deneme yapmak, kanıt toplamak ve işe yarayan çözümleri geliştirerek yaygınlaştırmak. Her adım küçük ve güvenlidir. Her deneme size yeni şeyler öğretir ve bir sonraki adımı daha iyi yapmanızı sağlar.

(Sürecin adımları 5. modülde ele alınmıştır; bu modülde ise daha ayrıntılı şekilde açıklanacaktır.)

Yaşayan Laboratuvar (Living Lab), sorunlara çözüm üretirken kullanılan bir “araç” olabilir. Bu araç; (i) öğrenci odaklı, (ii) eğlenceli ve (iii) daha düşük maliyetli çözümler sunar. Öğrenciler neden sadece öğretmen merkezli, geleneksel yöntemlerle öğrenmek zorunda olsun? Oysa öğrenme sürecinin bir parçası olabilirler. Aynı şekilde, neden ders anlatımı ve ödev gibi klasik yöntemler kullanılsın ki, bunların yerine yaratıcı denemeler yapılabilecekken? Ayrıca, okul için pahalı ekipmanlar almak yerine, ücretsiz ve eğlenceli alternatifler de bulunabilir.

İşte, sıkıcı bir okul bahçesi sorununu çözmek için bir Yaşayan Laboratuvarın nasıl kullanılabileceğine dair bir örnek:

 

Yaşayan Laboratuvar Örneği: Sıkıcı Bir Okul Avlusu

Çözüm!		àX!!!	Daha eğlenceli ve ilgi çekici bir avlu oluşturmak için kapsamlı bir peyzaj projesine yatırım yapın.
		à à	Yaşayan Laboratuvar!

 

 

 

 

 

!! Okul bahçesi düzenlemesi için müdür ve öğretmenlerin mimar ve mühendislerle birlikte çözüm üretmesini istemekten daha iyi çözümler vardır. Çünkü bu, projeye para harcamayı gerektirir ve bu para okulun diğer önemli ihtiyaçları için kullanılabilir.

Masrafsız ve öğrenci odaklı bir çözüm ise Yaşayan Laboratuvar (Living Lab) yaklaşımıdır: Öğrencilerden, oyun ve deneme yoluyla bir çözüm tasarlamaları istenir ve bu süreçte yeni şeyler öğrenirler.

Bu süreç şu adımlarla gerçekleşir:

• Gözlemle: Öğrencilerin bahçeyi nasıl kullandığını takip et. (Ne zaman: okul öncesi, teneffüs, öğle sonrası; Nerede, Ne yapıyorlar, Nasıl kullanıyorlar)

• Tartış: Kısa konuşmalar yap (sınıf arkadaşlarınla, öğretmenlerle, müdürle) ve nelerin değişmesini istediklerini öğren. (Gölgelik? Oturma alanı? Oyun alanı? Sanat? Bitkiler?)

• Öner: Küçük ve düşük maliyetli fikirler üret. Örneğin; birkaç bank eklemek, geri dönüştürülmüş kaplarda çiçekler dikmek veya duvarı boyamak.

• Prototip oluştur: Önce bir fikri dene—ödünç sandalyelerle bir hafta “geçici” oturma alanı kur.

• Uygula: Öğrencilerin bu alanı kullanmasını sağla ve geri bildirim topla.

• Düşün ve değerlendir: Başarıyı, kaç öğrencinin alanı kullandığını gözlemleyerek veya kısa anketler yaparak ölç.

• Karar ver: İşe yarayan fikirleri uygula (örneğin banklar ve duvar resmi) ve bir sonraki küçük adımı planla.

• Tekrarla: Süreci baştan başlat ve geliştirmeye devam et!

Yaşayan Laboratuvar (Living Lab) zihniyetiyle ilgili hatırlaman gereken iki önemli şey var:

Önemli Şey #1: Yaşayan Laboratuvarlar tekrar ederek çalışır!

Bir şeyi öğrenmenin en iyi yolu onu tekrar etmektir. Tıpkı bir spor ya da müzik aleti çalışmak gibi, tekrar yaparken öğrenciler düşünme becerilerini de geliştirir! Ayrıca, Önemli Şey #2’de göreceğimiz gibi, tekrar yapmak önemlidir çünkü öğrenciler ilk denemede her şeyi doğru yapmak zorunda olduklarını hissetmezler!

Önemli Şey #2: Yaşayan Laboratuvarlarda “başarısızlık” yerine “yaratıcılık” vardır!

Yaratıcılığı, “problem çözme”nin başka bir yolu olarak düşünebilirsin. (Haavold & Sriraman, 2022). Yaratıcı olmak çoğu zaman bir problemi en akıllıca (ve bazen en eğlenceli!) şekilde çözmek demektir. Yaşayan Laboratuvarlarda, her döngünün “Düşün ve değerlendir” (Reflect) aşaması, nelerin geliştirilebileceğini anlamak için yapılır. Döngüler tekrarlandığı için, proje sürekli iyileşir ve fikir mükemmelleşene kadar gelişir.Yani bir proje sırasında bir şey yanlış giderse, bu projenin başarısız olduğu anlamına gelmez. Sadece projenin daha güçlü ve daha iyi olabilmesi için biraz düşünmeye ve değerlendirmeye ihtiyaç vardır!

🧠

Yaşayan Laboratuvarlar (Living Labs) sadece tek bir proje değildir; Avrupa genelinde kullanılan bir çalışma yöntemidir. Okullar, üniversiteler, şehirler ve topluluk grupları, yöntemlerini, en başarılı uygulamalarını ve işe yaramayan denemelerini paylaşmak için ağlara katılır. Bu sayede ekipler birbirlerinin başarılarından ve hatalarından öğrenirler; sonuçta bu, Yaşayan Laboratuvar felsefesidir! Avrupa Yaşayan Laboratuvarlar Ağı (ENoLL), üyelerin yaklaşımlarını karşılaştırmalarına, “araçları” paylaşmalarına ve iş birliği becerilerini geliştirmelerine yardımcı olur.Araştırmalar, Yaşayan Laboratuvarları kullanıcı odaklı (okullarda bu, öğrenci odaklı demektir), açık ve gerçek dünya inovasyon ortamları olarak tanımlar. Burada insanlar, sorunlara çözüm tasarlamaya yardımcı olur ve bu çözümleri test eder. Böylece, ortaya çıkan sonuç daha faydalı olur ve süreç boyunca güven oluşur(Bergvall-Kåreborn & Ståhlbröst, 2009; Leminen, Westerlund, & Nyström, 2012). 

Yaşayan Laboratuvarların (Living Labs) temel fikri şudur: Topluluğunu küçük, dikkatli ve tekrar edilebilir adımlarla şekillendirebilirsin. Her şeyi birden düzeltmeye çalışmamalısın. Bunun yerine, derste öğrendiğin soru sorma, kanıt toplama, düşünme ve ekip çalışması gibi becerileri, somut sorunlar üzerinde uygulayabilirsin. (Somut sorunlar demek, görebileceğin ve hissedebileceğin sorunlar demektir.)Yaşayan Laboratuvarlar sayesinde okul sadece ders çalışılan bir yer değil; değişim yapılan ve herkesin fikrinin önemli olduğu bir yer hâline gelir. (ENoLL, n.d.; Bergvall-Kåreborn & Ståhlbröst, 2009).  

Bir Yaşayan Laboratuvar projesinin bu şekilde adlandırılmasının bir nedeni vardır ve bu hem yöntemin adını hem de ne anlama geldiğini hatırlamamıza yardımcı olur: Yaşayan Laboratuvar, bilimsel yöntemle yakından bağlantılıdır ve tıpkı gerçek bir laboratuvar (biyoloji veya kimya laboratuvarı gibi) gibi çalışır! Bir yanda bir fikre sahip olmanın, diğer yanda bilimsel bir deney yapmanın farkı, tarihin en büyük bilim insanlarından biri olan Isaac Newton tarafından açıklanmıştır. Newton, insanlığa bir bilim insanının—herhangi bir bilim insanının—çalışmasının birkaç önemli ve tekrar edilebilir adıma indirgenebileceğini öğretmiştir (aşağıdaki resme bakınız; Newton, 1999). Yaşayan Laboratuvarların ardındaki fikir de aynıdır; tek fark, Yaşayan Laboratuvar deneylerinde genellikle laboratuvar ekipmanı kullanılmaz: yapılması gereken tek şey, okulumuzu daha iyi bir yer hâline getirmektir!

 

Bilimsel Yöntem.

(Georgia Teknoloji Enstitüsü, Kimya ve Biyokimya Fakültesi, 2025)