Εκπαιδευτικό Υλικό

«Ψηφιακό χάσμα»: είναι ένας όρος που περιγράφει την έλλειψη ίσων ευκαιριών μεταξύ των πολιτών: 

• Στην πρόσβαση σε τεχνολογικές συσκευές και στο διαδίκτυο.

• Στην απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων. 

• Στη χρήση τεχνολογιών για την επίτευξη στόχων και την εκτέλεση εργασιών. 

Ο λόγος για αυτές τις άνισες ευκαιρίες είναι κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες.

Στην ΕΕ, το ψηφιακό χάσμα αποτελεί πρόκληση για την κοινωνική συνοχή και την ισότιμη συμμετοχή στην ψηφιακή κοινωνία.

Η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος μέσω πολιτικών και χρηματοδότησης, όπως το Σχέδιο Δράσης για την Ψηφιακή Εκπαίδευση (DEAP) και το πλαίσιο της Ψηφιακής Δεκαετίας 2030 (EDD2030).

Το ψηφιακό χάσμα διακρίνεται σε τρία βασικά επίπεδα:

1. Πρώτο επίπεδο «υλική πρόσβαση»: Υπάρχουν διαθέσιμες συσκευές (φορητοί υπολογιστές, επιτραπέζιοι υπολογιστές, tablet, smartphone και άλλες) και σύνδεση στο διαδίκτυο;

2. Δεύτερο επίπεδο «πρόσβαση σε δεξιότητες»: Γνωρίζουν οι άνθρωποι πώς να χρησιμοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία;

3. Τρίτο επίπεδο «πρόσβαση στη χρήση»: Ποια οφέλη και ευκαιρίες έχουν οι άνθρωποι από τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας;

Υπάρχει ένα ακόμη επίπεδο, η «ψυχολογική πρόσβαση»: Ενδιαφέρονται οι άνθρωποι να χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία;

Η ψηφιακή ανισότητα υπερβαίνει τη φυσική πρόσβαση, περιλαμβάνει το πόσο συχνά και πόσο καλά χρησιμοποιούν οι άνθρωποι τα ψηφιακά εργαλεία, καθώς και τα οφέλη που αποκομίζουν από αυτά. Η ΕΕ στοχεύει όχι μόνο στην εξασφάλιση της πρόσβασης των ανθρώπων σε συσκευές και στο διαδίκτυο , αλλά και στη δημιουργία ψηφιακών πολιτικών χωρίς αποκλεισμούς και με επίκεντρο τον άνθρωπο.

Οι ψηφιακές ανισότητες επηρεάζουν την εκπαίδευση: 

• Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, κατέστη σαφές ότι δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια ψηφιακή πρόσβαση, όταν μαθητές και εκπαιδευτικοί έπρεπε να βασίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην ηλεκτρονική μάθηση.  

• Αν και η ψηφιακή ανισότητα δεν είναι νέο φαινόμενο και υπάρχει σε παγκόσμιο επίπεδο, η πανδημία επιτάχυνε την ψηφιοποίηση και διεύρυνε το χάσμα τόσο μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ όσο και εντός αυτών. 

Αυτή η πρόκληση έγινε πιο περίπλοκη με την άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI):

• Καθώς η Τεχνιτή Νοημοσύνη ενσωματώνεται όλο και περισσότερο στη διδασκαλία και τη μάθηση, γίνεται όλο και πιο σημαντικό να επανεξετάσουμε τι σημαίνει ψηφιακή ανισότητα.

• Ενώ ορισμένοι στην ΕΕ θεωρούν την ΤΝ ως μέσο για τη μείωση του ψηφιακού χάσματος και την προώθηση των ίσων ευκαιριών (Kitsara, 2022), η έρευνα δείχνει ότι οι τρέχουσες χρήσεις της ΤΝ ενδέχεται στην πραγματικότητα να επιδεινώσουν τις υπάρχουσες ανισότητες. 

• Η ΤΝ ενσωματώνεται πλέον σε σχεδόν όλους τους τομείς της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, δημιουργώντας τόσο ευκαιρίες όσο και κινδύνους για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. 

• Αυτοί οι κίνδυνοι απαιτούν μια πιο προσεκτική εξέταση της ψηφιακής ανισότητας μέσα από το πρίσμα ενός αναδυόμενου «χάσματος της ΤΝ» (Kitsara, 2022).

Χωρίς μια σαφή και προσανατολισμένη στη δικαιοσύνη στρατηγική, η άνιση πρόσβαση σε εργαλεία και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανισότητες. 

Είναι ουσιαστικής σημασίας ο ψηφιακός μετασχηματισμός της ΕΕ να παραμείνει χωρίς αποκλεισμούς και δίκαιος, με βάση τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και της δημοκρατικής συμμετοχής.