Εκπαιδευτικό Υλικό

Το ζήτημα της μετανάστευσης στην ΕΕ αποσκοπεί στην εξισορρόπηση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ασφάλειας των συνόρων.

Η περίοδος 2015-2016 χαρακτηρίστηκε από αύξηση των παράνομων διαβάσεων των συνόρων στην ΕΕ, γνωστή ως ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση.

Το θέμα της διαχείρισης της μετανάστευσης και του ελέγχου των συνόρων επηρεάζει την εθνική και την ευρωπαϊκή πολιτική.

Ποια είναι η αιτία της μετανάστευσης;

1. Οι ένοπλες συγκρούσεις.

2. Οικονομικοί περιορισμοί.

3. Περιβαλλοντική κρίση.

4. Αυταρχικά καθεστώτα.

Οι πληγέντες πολίτες προέρχονται κυρίως από τη Νοτιοδυτική Ασία και τη Βόρεια Αφρική (όπως το Αφγανιστάν, το Ιράκ, τη Συρία και περιοχές της Αφρικής). Οι άνθρωποι που εγκαταλείπουν αυτές τις χώρες συχνά αναγκάζονται να ακολουθήσουν επικίνδυνες διαδρομές διαμέσου της Μεσογείου για να φτάσουν στην Ευρώπη. 

Μεταξύ 2014 και 2018, καταγράφηκαν 1,78 εκατομμύρια αφίξεις στην ΕΕ μέσω της Μεσογείου. Από τον αριθμό αυτό, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ανέφερε 16.045 άτομα ως νεκρά ή αγνοούμενα.

Για την ασφάλεια των συνόρων, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριακής και Ακτοφυλακής Frontex έχει αναπτύξει ένα σύστημα παρακολούθησης υψηλής τεχνολογίας που χρησιμοποιεί δορυφόρους, drones, φράχτες και πολεμικά πλοία. Ο όρος «Φρούριο Ευρώπη» έχει χρησιμοποιηθεί από μελετητές για να περιγράψει την πολιτική της Ευρώπης για τα εξωτερικά σύνορα. 

Το παράδειγμα της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας το 2016:

• Στόχος της ήταν να αποτρέψει την είσοδο μεταναστών από χώρες εκτός ΕΕ.

• Δέχτηκε κριτική για τη μετατόπιση του ελέγχου των συνόρων εκτός των συνόρων της ΕΕ.

• Δέχτηκε κριτική επειδή δεν σεβάστηκε τα διεθνή πρότυπα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σε ολόκληρη την ΕΕ υπάρχουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με τη διαχείριση της μετανάστευσης:

• Ορισμένα κράτη μέλη υποστηρίζουν τις ανθρωπιστικές αρχές, οι οποίες προστατεύουν τους ανθρώπους και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

• Άλλα κράτη μέλη υποστηρίζουν αυστηρούς ελέγχους και κλειστά σύνορα.

Τα αντιμεταναστευτικά πολιτικά κόμματα συχνά παρουσιάζουν τη μετανάστευση ως ευρωπαϊκό πρόβλημα, χωρίς να παρουσιάζουν την πλήρη πραγματικότητα ότι οι περισσότεροι πρόσφυγες επιλέγουν να μεταναστεύσουν σε γειτονικές χώρες. Για παράδειγμα, πάνω από 5 εκατομμύρια Σύροι πρόσφυγες κατέφυγαν στην Ιορδανία, τον Λίβανο και την Τουρκία. 

Το ζήτημα της μετανάστευσης συνδέεται με:

• Παγκόσμια οικονομικά συμφέροντα.

• Παγκόσμια γεωπολιτικά συμφέροντα.

• Δομές και μεταβλητότητα των παγκόσμιων ανισοτήτων.

Μια άλλη πρόκληση είναι ότι οι χώρες στα σύνορα της ΕΕ έχουν κυρίως την ευθύνη να λαμβάνουν αποφάσεις για τη μετανάστευση. Με τη συνθήκη Σένγκεν, η ΕΕ άνοιξε τα εσωτερικά σύνορα. Η ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ σημαίνει ότι εάν οι μετανάστες εισέλθουν στις χώρες στα σύνορα, μπορούν να μεταβούν σε άλλες χώρες της ΕΕ και αυτό  θα είχε ως αποτέλεσμα την ευρύτερη μετανάστευση σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η Σύμβαση του Δουβλίνου (1990/1997) ανέθεσε την ευθύνη για τη διαδικασία χορήγησης ασύλου στην πρώτη χώρα εισόδου στην ΕΕ. Αυτό επέβαλε μεγαλύτερη ευθύνη στα κράτη στα σύνορα. Αυτές οι χώρες επιβαρύνονται επίσης με περισσότερα οικονομικά έξοδα (επιχειρήσεις διάσωσης, φιλοξενία μεταναστών, έλεγχοι και άλλα). 

Η άνιση κατανομή των μεταναστών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ δοκιμάζει την ενότητα της ΕΕ:

• Η Γερμανία και η Σουηδία έχουν δεχτεί πολλούς πρόσφυγες.

• Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης έχουν ορίσει έναν συγκεκριμένο αριθμό προσφύγων που επιτρέπεται να εισέλθουν στη χώρα. 

Αυτό δημιουργεί σύγκρουση μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των εθνικών κυβερνήσεων: την ισορροπία μεταξύ της εξουσίας της ΕΕ και της κρατικής αυτονομίας.

• Ορισμένες χώρες υποστηρίζουν μια κοινή πολιτική για τα σύνορα για λόγους δικαιοσύνης.

• Άλλες απορρίπτουν τις μεταναστευτικές πολιτικές που επιβάλλει η ΕΕ.

Το παράδειγμα του πολέμου στην Ουκρανία:

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022 η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες , 5.374.780 πρόσφυγες από την Ουκρανία έχουν καταγραφεί στην ΕΕ για προσωρινή προστασία. Ο μεγαλύτερος αριθμός προσφύγων καταγράφεται στη Γερμανία (1.340.360), την Πολωνία (977.980), την Τσεχική Δημοκρατία (398.370), την Ισπανία (259.050) και τη Ρουμανία (201.860).

Στις 4 Μαρτίου 2022, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θέσπισε προσωρινή προστασία για τα άτομα που φεύγουν από την Ουκρανία. Η ΕΕ έχει λάβει συγκεκριμένα μέτρα για να βοηθήσει τους πρόσφυγες :

• Προστασία των Ουκρανών στην ΕΕ.

• Ανθρωπιστική βοήθεια.

• Οικονομική στήριξη προς τα κράτη μέλη που φιλοξενούν πρόσφυγες.

• Οι δικαιούχοι της προστασίας της ΕΕ έχουν τα ακόλουθα δικαιώματα:

• Δικαίωμα διαμονής

• Πρόσβαση στην αγορά εργασίας

• Ιατρική περίθαλψη

• Κοινωνική πρόνοια

• Φροντίδα παιδιών

• Εκπαίδευση για τα παιδιά

Τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν να παρατείνουν την προσωρινή προστασία για τους Ουκρανούς πρόσφυγες, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε ένα πλαίσιο για τη διασφάλιση της επιστροφής και της επανένταξης των προσφύγων στην Ουκρανία, όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες.

Συνοπτικά:

Η μία πλευρά δίνει προτεραιότητα στην ασφάλεια και στην ενίσχυση των συνόρων.

Η άλλη πλευρά υποστηρίζει το καθήκον προστασίας των ανθρώπων από τον πόλεμο και τη φτώχεια.