Εκπαιδευτικό Υλικό

Όταν συμβαίνει μια κρίση, πάντα τίθεται το ερώτημα: 

«Πρέπει να εμπλακεί η ΕΕ, όταν συμβαίνει μια κρίση σε μια ευρωπαϊκή χώρα;»

Ας δούμε το παράδειγμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008:

• Το 2008 σηματοδότησε την αρχή μιας δεκαετίας παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης που προκλήθηκε από ανεπαρκώς ρυθμισμένα και άπληστα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά συστήματα. 

• Η κρίση έπληξε όλες τις συνδεδεμένες αγορές: τις τοπικές, τις εθνικές και τις αγορές της ΕΕ.

• Η κρίση έπληξε τις χώρες της ΕΕ με διαφορετικούς τρόπους, αλλά αποδυνάμωσε την ευρωπαϊκή αγορά. 

• Οι βιομηχανικές χώρες, όπως η Κίνα και η Ινδία, ήταν πιο σταθερές από πολλές χώρες της ΕΕ.

• Οι επενδυτές μετέφεραν τα χρήματά τους σε αυτές τις ισχυρότερες οικονομίες.

• Αυτό άφησε την ΕΕ με μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα.

• Μετά την οικονομική κρίση, η ΕΕ δέχτηκε πολλές κριτικές για την πίεση που άσκησε στις πιο αδύναμες οικονομίες να εφαρμόσουν μέτρα λιτότητας που έπληξαν τις πιο ευάλωτες κοινωνικοοικονομικές ομάδες.

• Υπήρξαν συζητήσεις σχετικά με την καλύτερη οικονομική διακυβέρνηση στο μέλλον.

• Οι πολιτικοί της ΕΕ συζήτησαν τρόπους πρόληψης μελλοντικών κρίσεων, όπως η ενίσχυση της οικονομικής ενότητας και η δημιουργία κοινού προϋπολογισμού. 

• Η κρίση ανέδειξε την ανάγκη για μια οικονομική στρατηγική, που να αντανακλά τον αρχικό στόχο της ΕΕ ως οικονομικής συμμαχίας.

• Η κρίση έθεσε επίσης σε δοκιμασία την κατευθυντήρια αρχή της αλληλεγγύης της ΕΕ.

Η ΕΕ εισήγαγε το κοινό νόμισμα: το ευρώ

Ένα από τα σημαντικότερα ορόσημα της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης ήταν η εισαγωγή ενός κοινού νομίσματος: του ευρώ. Στόχος του ευρώ ήταν:

• να διευκολύνει το αξιόπιστο εμπόριο μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών μελών

• να δημιουργήσει ένα πιο σταθερό οικονομικό περιβάλλον για επενδύσεις. 

Αυτό θα ενίσχυε την ελκυστικότητα της ΕΕ για τους ξένους επενδυτές και θα επέτρεπε στην ΕΕ να καταστεί σημαντικός παράγοντας στην παγκόσμια οικονομία. 

Τα τέσσερα χρόνια πριν από το 2008, η ΕΕ είχε μόλις ολοκληρώσει τη μεγαλύτερη μέχρι τότε διεύρυνσή της, με την ένταξη 12 χωρών. Η διεύρυνση δημιούργησε νέες εντάσεις εντός της ΕΕ μεταξύ ισχυρών και αδύναμων οικονομιών. 

Μέχρι σήμερα, η ΕΕ δεν διαθέτει επαρκή εξουσία για να επιβάλλει αποτελεσματικά την πολιτική της στα κράτη μέλη όταν αυτό είναι απαραίτητο. Καταφέρνει να ασκεί εξουσία μέσω δευτερευόντων μέσων, όπως άλλα θεσμικά όργανα (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), όπως συνέβη κατά τη διάρκεια των ετών της χρηματοπιστωτικής κρίσης.

• Στο παρελθόν, οι προσπάθειες επικεντρώνονταν κυρίως στη δημιουργία ενός κεντρικού συστήματος χρηματοπιστωτικής εποπτείας. 

• Παρόλο που αυτές οι εποπτικές αρχές διέθεταν ελάχιστα μέσα για την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης της νομοθεσίας της ΕΕ, η προσπάθεια για την εδραίωση της εξουσίας αντιμετώπισε έντονη αντίδραση σε ολόκληρη την ΕΕ.

• Αυτή η ένταση εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό εμπόδιο στην προώθηση της οικονομικής ολοκλήρωσης της ΕΕ, για ορισμένους, ή έναν αυταρχικό μηχανισμό, για άλλους.

• Για άλλους, οι κοινωνικοί και πολιτικοί δημοκρατικοί στόχοι της ΕΕ εγκαταλείφθηκαν κατά τη διάρκεια των ετών της χρηματοπιστωτικής κρίσης υπέρ των μέτρων λιτότητας και της συγκέντρωσης κεφαλαίου μέσω μηχανισμών όπως η ΕΚΤ και υπέρ των ανισοτήτων εξουσίας μεταξύ ισχυρών χωρών, όπως η Γερμανία, και λιγότερο ισχυρών, όπως η Ιταλία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα και η Πορτογαλία.