Εκπαιδευτικό υλικό

3.1. Ευρωπαϊκή Ταυτότητα

Η ευρωπαϊκή ταυτότητα είναι σαν να είσαι μέλος μιας μεγάλης, φιλικής ομάδας που αποτελείται από πολλές διαφορετικές χώρες. Από αυτή την άποψη, η ευρωπαϊκή ταυτότητα δεν είναι κάτι σταθερό ή απομονωμένο. Η οικοδόμηση και η συνεχής διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας λαμβάνουν χώρα σε διαφορετικά επίπεδα, όπως το εθνικό και το διακρατικό. Ένας σημαντικός και δημιουργικός τρόπος για να κατανοήσουμε τον διάλογο που λαμβάνει χώρα μεταξύ λαών και χωρών είναι η έννοια της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Σφαίρας (EPS). Η ΕΔΣ μπορεί να γίνει κατανοητή ως ένας χώρος, αν και όχι φυσικός, όπου άνθρωποι από όλη την Ευρώπη συζητούν, ανταλλάσσουν ιδέες και ενημερώνονται για ζητήματα που επηρεάζουν ολόκληρη την ήπειρο. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι δεν σκέφτονται και δεν μιλούν μόνο εντός των χωρών τους, αλλά συμμετέχουν και σε κοινές συζητήσεις για ευρωπαϊκά θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ειρήνη, η δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ΕΔΣ είναι, επομένως, ένας χώρος επικοινωνίας που δημιουργείται μέσω των μέσων ενημέρωσης, του πολιτισμού και της επικοινωνίας, βοηθώντας τους ανθρώπους σε διαφορετικές χώρες να αισθάνονται συνδεδεμένοι μεταξύ τους και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της κοινής ταυτότητας και του μέλλοντος της Ευρώπης (Sarikakis & Kolokytha, 2019).

Τι σημαίνει, λοιπόν, να είσαι Ευρωπαίος;

1. Να ανήκεις σε μια κοινή πολιτιστική και ιστορική παράδοση που έχει τις ρίζες της στους αρχαίους πολιτισμούς, τη θρησκεία, τον Διαφωτισμό και τις σύγχρονες δημοκρατικές αξίες. Αυτό σημαίνει ότι όλοι οι Ευρωπαίοι αισθάνονται ότι ανήκουν σε μια μεγάλη πολιτιστική οικογένεια που έχει δημιουργηθεί από και περιλαμβάνει διάφορες πολιτιστικές και ιστορικές παραδόσεις κοινές σε όλους τους Ευρωπαίους (Delanty, 2019; Habermas, 2012). Σε αυτή την κοινή ιστορία, πτυχές όπως η φιλοσοφία, το δίκαιο, η ιθαγένεια και η διακυβέρνηση ή η λογική, η επιστήμη, τα ατομικά δικαιώματα και η ελευθερία αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής ενότητας (Bruter, 2005; Risse, 2010). 

2. Η συμμετοχή σε ένα κοινό πολιτικό και νομικό πλαίσιο μέσω της ιθαγένειας της ΕΕ, η οποία παρέχει δικαιώματα, όπως η ελεύθερη κυκλοφορία, το δικαίωμα ψήφου και η πρόσβαση σε κοινά θεσμικά όργανα. Αν και δεν είναι όλες οι ευρωπαϊκές χώρες μέλη της ΕΕ, πολλές από αυτές επηρεάζονται από τα θεσμικά όργανα ή τις πρωτοβουλίες της ΕΕ, ενώ ορισμένες χώρες συμμετέχουν ενεργά στο ευρωπαϊκό κοινωνικοπολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Για παράδειγμα, παρόλο που η Ελβετία δεν είναι κράτος μέλος της ΕΕ, θεωρείται ευρωπαϊκή χώρα και συμμετέχει σε πολλές πρωτοβουλίες της ΕΕ, όπως η διευκόλυνση της κυκλοφορίας προς ή από τις χώρες της ΕΕ ή εκπαιδευτικά προγράμματα για Ελβετούς ή πολίτες της ΕΕ που τους επιτρέπουν να σπουδάσουν στις χώρες της ΕΕ ή στην Ελβετία αντίστοιχα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020; Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2023).  

3. Αγκαλιάζοντας την ενότητα στην πολυμορφία, αναγνωρίζοντας και σεβόμενοι τις διαφορετικές εθνικές, εθνοτικές και γλωσσικές ταυτότητες, ενώ συνεργαζόμαστε για την ειρήνη, την αλληλεγγύη και τη συλλογική πρόοδο. Η ενότητα στην πολυμορφία είναι το κύριο σύνθημα της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι ως Ευρωπαίοι σεβόμαστε και υποστηρίζουμε την πολυμορφία κάθε λαού και κάθε χώρας, διότι η ενδυνάμωση και η υποστήριξη της πολυμορφίας είναι η πραγματική δύναμη της ενότητας και της ευρωπαϊκής οικογένειας (Ευρωπαϊκή Ένωση, 2023; Delanty, 2019). 

4. Η εθνική ταυτότητα σημαίνει ότι έχεις εθνικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα ψήφου ή την ελεύθερη κυκλοφορία σε κάθε χώρα, και περιλαμβάνει επίσης τις ευθύνες των πολιτών έναντι των εθνικών φορέων. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα, ως μια ευρύτερη έννοια, σου παρέχει περισσότερα δικαιώματα πέρα από τα σύνορα της χώρας σου, όπως το δικαίωμα να εργάζεσαι ή να σπουδάζεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ή να ταξιδεύεις στην Ευρώπη πολύ πιο εύκολα (Bruter, 2005; Risse, 2010). 

5. Στην εθνική ταυτότητα δίνεται μεγαλύτερη σημασία στους εθνικούς μύθους, τις ιδέες, την περιφερειακή ιστορία και τον πολιτισμό και, σε πολλές περιπτώσεις, όλα αυτά αποτελούν τα κύρια συστατικά της εθνικής ταυτότητας. Η ευρωπαϊκή ταυτότητα σχετίζεται κυρίως με κοινές ιδέες, όπως η συνεργασία, η οικοδόμηση της ειρήνης, οι δημοκρατικές αξίες και η αίσθηση της κοινής ταυτότητας (Habermas, 2012; Delanty, 2019). 

Η εθνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα μοιράζονται ορισμένες ομοιότητες, ωστόσο αντιπροσωπεύουν διακριτά κοινωνικά κατασκευάσματα. Η εθνική ταυτότητα συνήθως προκαλεί ένα αίσθημα ανήκειν σε μια στενά δεμένη κοινότητα, ενωμένη από κοινά χαρακτηριστικά, ιστορικές εμπειρίες και κοινές πολιτισμικές αφηγήσεις. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή ταυτότητα λειτουργεί ως ένα ευρύτερο και πιο περιεκτικό πλαίσιο που δεν επιδιώκει να διαγράψει ή να αντικαταστήσει τις εθνικές ταυτότητες, αλλά μάλλον να τις ενσωματώσει σε ένα ευρύτερο συλλογικό σύνολο. Στο πλαίσιο αυτό, τα άτομα διατηρούν τις περιφερειακές και εθνικές τους ταυτότητες, ενώ ταυτόχρονα τις εμπλουτίζουν μέσω της αλληλεπίδρασης, της συνύπαρξης και του αμοιβαίου σεβασμού μέσα σε ένα κοινό ευρωπαϊκό «σπίτι».